ปลาหมอแคระแม่น้ำแคว

ชื่อสามัญ : ปลาหมอแคระแม่น้ำแคว

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Badis khwae Kullander & Britz, 2002

วงศ์ : Badidae

สถานะภาพ: เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ (พบกระจายพันธุ์ในบริเวณจำกัด เป็นจำนวนน้อยเฉพาะในแหล่งที่เหมาะสม ในเขตที่ถูกรบกวนโดยกิจกรรมของมนุษย์)

          เมื่อก่อนผมเป็นปลาที่ไม่มีใครสนใจ เพราะตัวผมนั้นตัวเล็กกะจิดริด ให้คนเอาไปทอดกินก็ไม่พอยาไส้ แถมยังจับยากซะอีก มองข้องดักปลาหน่ะไม่ต้องพูดถึง เพราะผมไม่โง่เข้าไปติดหรอก ผมไม่เคยหิวจนหน้ามืดขนาดหลงกลไปกินเศษเนื้อตายซากจืดชืดที่เอาไว้ล่อปลาอื่น อาหารโปรดของผมคือลูกปลาลูกกุ้ง และตัวอ่อนของแมลงตัวเล็กๆในน้ำตามพงหญ้าริมตลิ่งเท่านั้น พวกนี้หน่ะทั้งกรุบกรับ ดิ้นอยู่ในปาก อร่อยเหาะอย่าบอกใครเชียว และอีกอย่างที่ชาวบ้านจับผมไม่ค่อยได้ ก็เพราะผมมักอาศัยอยู่ตามสุมทุมพุ่มไม้ริมตลิ่ง และผมจะอยู่เพียงลำพังนิ่งๆเงียบๆ นานๆทีชาวบ้านจะช้อนผมขึ้นมาได้ด้วยสวิงตาถี่ๆ แต่พวกเขาไม่ค่อยสนใจผมเท่าไหร่หรอก ผมให้ตัวโตสุดก็ไม่เกิน 4 ซม. แถมตัวยังผอมบางเป็นปลาทับแห้ง ถ้าจับได้มาก็คงโยนผมทิ้งแน่ๆ

            ตอนนี้ผมขอคุยหน่อยว่าผมนั้นกำลังเป็นที่สนใจของนักมีนวิทยาอยู่มาก เพราะเมื่อปีที่แล้วนี้เอง (พ.ศ. 2545) นักมีนวิทยาสองนาย คือ Sven O. Kullander และ Ralf Britz

ได้ตีพิมพ์เอกสารการศึกษาทางอนุกรมวิธานเกี่ยวกับผมและญาติๆ ในวงศ์เดียวกัน (Badidae) ออกมา และที่บอกว่าผมกำลังเป็นข่าวในวงการก็เพราะว่านักมีนวิทยาทั้งสองนี้ได้ลงความเห็นกันว่า ผมเป็นปลาหมอแคระ (สกุล Badis) ชนิดใหม่ของโลกที่พบเฉพาะในเมืองไทยของเราเท่านั้น แถมถิ่นกระจายพันธุ์ของผมยังแคบๆในบริเวณสาขาของลำน้ำแควน้อยแค่นั้นเอง (ด้วยเหตุนี้เองผมจึงมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Badis khwae) ผมมีความแตกต่างเล็กน้อยกับพวกญาติๆ ที่มีสัญชาติไทยด้วยกัน จนหลายคนเคยคิดว่าพวกเราเป็นปลาหมอแคระชนิดเดียวกัน พอผมได้ชื่อว่าเป็นปลาชนิดใหม่ ก็ย่อมเป็นธรรมดาที่ของใหม่จะได้รับความสนใจกว่าของเก่า ผมจึงมีชื่อเสียงโด่งดัง เป็นที่พูดคุยกันในหมู่นักมีนวิทยากันทั่วสารทิศ

          ที่ผมภูมิใจและกล้าที่จะมาคุยโวโอ้อวดมากมาย ก็เพราะแม้ผมหน้าตา รูปร่างจะไม่หล่อเหลา ผิวก็ไม่สวยเหมือนปลาชนิดอื่น แต่ผมก็ยังได้รับความสนใจถึงเพียงนี้ ผมส่องกระจกดูตัวเองเท่าไหร่ก็ไม่เคยคิดว่าตัวเองหล่อเหล่าซักที ตัวผมนั้นแบนๆ เหมือนใบไม้ คางก็ยื่น ปากก็แหลม แถมตามตัวยังไม่มีสีสันอะไร มีแต่เพียงจุดประๆ สีดำแดงเต็มไปหมด ผิวของผมเหมือนคนเป็นกระ ตัวซีดๆ แต่บางครั้งผมก็เห็นตัวเองดูดีขึ้นมาเหมือนกัน ก็เฉพาะเวลาที่ผมเจอสาวๆ หรือมีไอ้หนุ่มอื่นมาลุกล้ำอาณาเขต ผิวอันซีดเซียวของผมก็จะเปล่งปลั่ง เปลี่ยนเป็นสีแทนเข้มขึ้นมาทันที จุดที่อยู่รายรอบตัวก็จะชัดเจนขึ้น เม็ดสีแดงและเขียวก็จะเห็นเด่นชัด เวลานี้แหละที่ผมจะพอไปวัดไปวากับคนอื่นเขาได้

          ส่วนเรื่องอย่างว่า (เรื่องนั่นแหละ “เรื่องที่มนุษย์ชอบทำ แต่ไม่ชอบที่จะพูด” นั่นแหละ) ของผมนั้นล้วนอยู่ในอาการสำรวมทั้งสิ้น พอถึงเวลาพอเหมาะพอเจาะ ผมก็จะเริ่มเกี้ยวพาราสีสาวๆ ผมไม่ต้องแต่งองค์ทรงเครื่องกายอาภรณ์ใดๆ ให้เปลืองเงินและเวลา เพราะสาวๆ ของผมนั้น พอเห็นรูปร่างอันสันทัด และผิวที่เปลี่ยนเป็นสีดำคล้ำเท่านั้นแหละ เป็นอันต้องตกหลุมรักผม ยอมตกลงปลงใจแต่งงานกับผมในทันที ผมจะเข้าไปกระแซะๆ หล่อนและชวนหล่อนเข้าไปโพรงดิน หรือตามพงหญ้า สุมทุมพุ่มไม้ และหลังจากนั้น ผมก็จะทำตัวโค้งงอเข้ารัดหล่อนบริเวณท้อง เพื่อให้หล่อได้รับรู้ถึงความอบอุ่น ความห่วงใย และยังช่วยให้ไข่หลายร้อยฟองในท้องออกมาอย่างง่ายดายขึ้น  เมื่อไข่ของหล่อนค่อยๆ พวยพุ่งออกมาจากตัวหล่อน ผมก็จะปล่อยน้ำเชื้อเข้าไปผสมในทันที ไข่ของผมและเธอจะติดอยู่ตามใต้ใบไม้น้ำหรือผนังถ้ำ ซึ่งในช่วงเวลาสามสี่วันก่อนที่ลูกๆ ของผมจะฟักเป็นตัวและลืมตาดูโลกอันสุนทรีย์นี้ ผมจะเป็นพ่อผู้ห่วงใยลูกคอยดูแลไม่ห่างเลยเชียวหล่ะ

เมื่อพูดถึงตัวผมเองแล้ว ผมก็ควรพูดถึงญาติๆ ของผมที่เป็นปลาหมอแคระเหมือนกันบ้าง เพื่อไม่ให้ตัวเองดูเหมือนเป็นคนโอ้อวดจนเกินไป เมื่อผมจะดังแล้วญาติๆ ของผมก็น่าจะมีชื่อเสียงตามกันไปด้วย เพราะอย่างน้อย เราก็หน้าตาคล้ายๆกันอยู่เหมือนกัน ในประเทศไทยนั้นมีญาติๆ ของผมอยู่ด้วยกันสองชนิด พวกแรกคือ ญาติของผมที่มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Badis ruber ญาติผมกลุ่มนี้อาศัยอยู่ในลุ่มแม่น้ำโขงตอนกลางและในเขตจังหวัดภาคเหนือและอีสานตอนบน ญาติกลุ่มนี้จะมีสีสันสวยงามจัดจ้านกว่าพวกผมและจะมีจุดสีดำใหญ่ตรงบริเวณโคนหางชัดเจนและใหญ่กว่าพวกผม ส่วนอีกพวกหนึ่ง คือ Badis siamensis ซึ่งอยู่อาศัยอยู่ในลุ่มน้ำในทางตะวันตกของภาคใต้ตอนบน แถบจังหวัดระนอง (ชาวบ้านเรียกพวกเค้าว่า “หมอดำ” หรือ “หมอขี้เซา”) ญาติผมกลุ่มนี้หน้าตาคล้ายผมมากๆ ต่างกันที่สีจะซีดกว่าพวกผมและมีลายสีดำเป็นจุดประบางๆตามแนวนอนในขณะที่พวกผมจะไม่มี ลักษณะที่อยู่อาศัยของพวกเราทั้งสามนั้นคล้ายกันมาก คือ เราชอบอยู่ริมตลิ่งตามกอหญ้า ในลำธารที่มีน้ำไหลเอื่อยๆที่มีน้ำสะอาดตลอดปี เรื่องอย่างว่าในการสืบทอดเผ่าพันธุ์ของเราก็เหมือนกัน ไม่ได้แปลกพิสดารไปกว่ากันเลย (อย่างที่บอกไงครับ ว่าพวกเราสำรวม และเรียบร้อย แบบพิสดาร เราไม่นิยม)

          ถึงตอนนี้แล้ว ผมก็ขอฝากเนื้อฝากตัวผมและญาติๆ กับพี่ป้าน้าอาทุกคนด้วยกันนะครับ แม้ผมจะเป็นปลาตัวเล็กๆ ที่ดูเหมือนว่าจะไม่มีคุณค่าใดๆ แต่ก็อย่าลืมนะครับ สิ่งมีชีวิตทุกสิ่งรวมทั้งผมและพี่ๆ ก็เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ ที่ทำให้โลกอันสวยสดของเรานี้สมบูรณ์ และคงอยู่อย่างยั่งยืน

อ้างอิง

Kullander, S.O. & R. Britz. 2002. Revision of the family Badidae (Teleostei: Perciformes). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 13: 295-372.